سندرم عضو کاذب و درد خیالی

عضو خیالی

سندرم عضو کاذب و درد خیالی

سندرم عضو کاذب یا فانتوم یکی از شایع‌ترین مشکلات پس از قطع عضو برای بیماران بوده که سبب ایجاد درد خیالی در اندام از دست رفته می‌شود. این درد می‌تواند بلافاصله پس از پایان جراحی شروع شده و تا چندین سال ادامه پیدا کند. در صورتی که  این درد خیالی از بین نرفته و بیمار نتواند آن را کنترل کند، می‌تواند سبب مشکلات روانی بسیاری برای بیمار شود.

علت درد خیالی در اندام از دست رفته

زمانی که هرکدام از اندام‌های بدن مانند پا قطع شود، اعصاب آن ناحیه نیز از میانه قطع شده و در نتیجه گیرنده‌های آن نیز از بدن جدا می‌شوند. بنابراین هیچ محرکی از سمت عضو به مغز ارسال نشده و در نتیجه مغز وجود آن عضو را احساس نمی‌کند.

اما در برخی از مواقع، اعصاب از میانه قطع شده در محل قطع عضو، گیرنده‌های جدیدی را تولید می‌کنند. برای مثال آن گیرنده‌ای که در زمان سالم بودن پا، احساس نوک انگشتان را به مغز منتقل می‌کرد، اکنون در محل قطع عضو شروع به فعالیت کرده و به مغز سیگنال اشتباه ارسال می‌کند. بنابراین مغز هرنوع اطلاعات ارسال شده از طریق آن گیرنده حسی را مربوط به انگشتان پا دانسته و تصور می‌کند آن قسمت از عضو واقعا وجود دارد. متاسفانه بسیاری از افرادی که عضو خیالی را احساس می‌کنند، از درد خیالی آن اندام نیز رنج می‌برند. این درد هم می‌تواند به صورت مقطعی و کوتاه ظاهر شده و هم تبدیل به یک درد دائم مزمن شود که بسیار آزار دهنده است.

در مورد علت به وجود آمدن درد خیالی در بیماران سندرم عضو کاذب نظریه‌های بسیاری وجود دارد. اما هیچ کدام نمی‌توانند به صورت کامل علت این دردها را توضیح دهند.

نظریه‌های موجود در مورد علت درد خیالی

در نظریه اول، علت درد قطع شدن عصب‌ها تشخیص داده می‌شود. یعنی عصب‌ها در محل قطع شده عملکرد طبیعی نشان داده و موجب درد می‌شوند. اما این نظریه نمی‌تواند کاملا درست باشد، زیرا در این صورت هنگامی که با استفاده از داروهای مسدود کننده مسیر اعصاب حسی به مغز مسدود می‌شود، در برخی از موارد درد پایان نیافته و همچنان ادامه دارد.

نظریه‌ دوم این است که آسیب عصب محیطی می تواند منجر به تخریب برخی از سلول‌های نخاعی شود. اما این نظریه نیز نمی‌تواند یک نظریه‌ کامل باشد چرا که بیماران مبتلا به آسیب کامل نخاع نیز درد خیالی را تجربه می‌کنند.

نظریه سوم این است که درد خیالی، ناشی از فعالیت همزمان نورون‌ها در محل قطع عضو است. چرا که هنگامی که عضوی از بین برود، اعصاب مربوط به آن بی‌هدف می‌شوند و سازمان ‌نیافته فعالیت کرده و باعث درد می‌شوند. اما این نظریه نیز هنوز کاملا اثبات نشده است.

در نظریه چهارم گفته می‌شود هنگامی که مغز تصور می‌کند عضو خیالی وجود دارد، برای به حرکت در آوردن آن نیرو و جنبش تولید می‌کند اما هرگز موفقیت‌آمیز بودن این عمل از طریق اطلاعات حسی و بینایی تائید نمی‌شود؛ این اختلاف بین قصد انجام حرکت و نتیجه‌ واقعی باعث به وجود آمدن درد خیالی می‌شود. متاسفانه هنوز هیچ کدام از این نظریه‌ها نتوانسته‌اند به صورت جامع علت درد را توضیح داده و اثبات کنند.

درمان و کنترل درد سندرم عضو کاذب

از آنجایی که هنوز منبع ایجاد درد در عضو خیالی به درستی مشخص نشده، پزشکان نتوانسته‌اند درمانی دائمی برای آن پیدا کنند. اما با این وجود تکنیک‌ها و درمان‌های موقتی بسیاری برای کنترل درد این سندرم وجود دارد. برخی از این تکنیک‌ها می‌توانند تا حد زیادی احساس درد در عضو قطع شده را کنترل کنند. در ادامه به بررسی روش‌های درمان درد عضو خیالی می‌پردازیم.

قطع عضو مجدد

یکی از ابتدایی‌ترین درمان‌ها برای از بین بردن درد، قطع مجدد عضو در محلی کمی عقب‌تر از محل قطع قبلی است. این روش درمان معمولا موقتی بوده و درصد عود بسیار بالایی دارد.

کنترل دارویی

مصرف داروهای ضد افسردگی، مسدودکننده‌ی مسیر درد و تسکین‌دهنده‌ها‌ با دستور پزشک می‌توانند به کم شدن درد کمک بسیاری کنند. حتی گاهی در این روش بنا به تشخیص پزشک از مخدرهایی همچون کتامین نیز استفاده می‌شود.

استفاده از الکترودهای مغزی

در این روش جراحی که با بی‌حسی موضعی انجام شده و در آن بیمار کاملا هشیار است، جمجمه باز شده و یک الکترود روی قسمت‌هایی از مغز حرکت داده می‌شود. الکترود در قسمتی از مغز که بیمار حس کند با وجود الکترود در آن نقطه درد به بیشترین میزان تسکین یافته، ثابت می‌شود. این روش درد را کاملا تسکین نمی‌دهد، اما طبق گفته‌ بیماران، تا ۵۰ درصد از شدت آن می‌کاهد.

آینه درمانی

 درمان سندرم عضو کاذب و درد خیالی با استفاده از تکنیک آینه درمانی

 

آینه درمانی یکی از بهترین و موثر‌ترین روش‌ها برای کنترل و درمان درد خیالی و سندرم عضو کاذب است. این تکنیک به طور مستقیم از قابلیت تلقین مغز برای کنترل درد استفاده می‌کند. در این روش یک آینه میان عضو سالم و عضو قطع شده طوری قرار می‌گیرد که بیمار تنها بتواند عضو سالم و تصویر آن در آینه را مشاهده کند. بنابراین فرد دقیقا در مکان عضو از دست رفته، تصویر آینه‌ای شده عضو سالم خود را مشاهده می‌کند. بنابراین مغز طوری فریب می‌خورد که انگار آن اندام آسیب دیده هیچ مشکلی ندارد.

بیمار می‌تواند با حرکت دادن عضو سالم و مشاهده تصویر آن در آینه، به مغز خود طوری تلقین کند که انگار اندام قطع شده کاملا سالم بوده و می‌تواند به راحتی حرکت کند. در نتیجه درد خیالی تا حدود زیادی کاهش پیدا می‌کند. به عبارتی اطلاعات بینایی پیام‌های عصبی ارسال شده از اندام قطع شده از آن عضو را به طور کامل مهار می‌کنند.

درمان با استفاده از واقعیت افزوده

 

درمان سندرم عضو کاذب و درد عضو خیالی با استفاده از واقعیت افزوده

 

در این درمان در زمان احساس درد در بیمار، الکترودهایی به ناحیه قطع شده متصل می‌شود که می‌تواند سیگنال‌های الکتریکی را دریافت کند. سیگنال‌های دریافت شده از نورون‌ها به کمک الگوریتم‌های هوش مصنوعی و استفاده از واقعیت افزوده، تصویر عضو مجازی را به بیمار نشان می‌دهد. اکنون بیمار می‌تواند با ارسال دستور حرکت به عضو قطع شده و مشاهده نتیجه آن در مونیتور، قسمت‌های بیکار مانده از مغز را مجبور به فعالیت کرده که این امر سبب کاهش و یا توقف درد می‌شود.

استفاده از طب فیزیکی برای درمان سندرم عضو کاذب

روش‌های درمانی مانند ماساژ و طب سوزنی، در صورت انجام توسط یک متخصص طب فیزیکی نیز می‌توانند تاثیر بسیار زیادی در کنترل و درمان درد بیماران سندرم عضو کاذب داشته باشند.

بهتر است که تمامی بیماران دچار سندرم عضو کاذب از این شیوه‌های درمانی استفاده کرده و مناسب‌ترین روش را برای کنترل درد خود انتخاب کنند. توجه داشته باشید که عدم درمان این درد در مدت طولانی می‌تواند سبب افسردگی‌ و بروز آسیب‌های ذهنی بسیاری برای بیماران شود.

دیدگاه خود را بنویسید