کورتیزول چیست؟
کورتیزول، هورمونی استروئیدی است که به دلیل نقش محوریاش در پاسخدهی بدن به موقعیتهای استرسزا، به آن هورمون استرس هم می گوییم. این هورمون که توسط غدد فوقکلیوی ترشح میگردد، بدن را برای مواجهه با چالشها آماده میسازد. با این حال، تداوم سطوح نامتعادل (چه افزایش و چه کاهش) کورتیزول در بلندمدت، میتواند سلامت کلی فرد را به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار داده و آسیبهای جدی به بار آورد.
نقش کورتیزول در بدن
هورمون کورتیزول نقشی حیاتی و مهم در بدن ایفا میکند، اگرچه غالباً از آن با عنوان هورمون استرس یاد میشود، اما تاثیرات آن بسیار گسترده تر از مدیریت استرس بوده و تقریباً بر تمامی بافتها و اندام ها تأثیر دارد. در ادامه چند مورد از تأثیرات این هورمون در بدن را بررسی میکنیم.
نقش کورتیزول برسیستم ایمنی بدن
هورمون کورتیزول دارای خواص ضدالتهابی و سرکوبکننده سیستم ایمنی است. در شرایط استرس حاد، افزایش موقت سطح این هورمون باعث مهار فعالیت بیش از حد سلولهای ایمنی میشود تا انرژی بدن به جای واکنشهای التهابی، صرف مقابله با شرایط استرسزا شود. با این حال، افزایش مزمن سطح این هورمون، سیستم ایمنی را تضعیف کرده و بدن را در برابر عفونتو بیماری آسیبپذیرتر خواهد کرد.
تأثیر بر فشار خون و قند خون
هورمون کورتیزول سطح گلوکز خون را افزایش داده و حساسیت سلولها به انسولین را کاهش میدهد. این فرآیند، اگرچه در شرایط استرس مفید است، اما افزایش طولانیمدت سطح این هورمون منجر به مقاومت به انسولین و اختلال در تنظیم قند خون خواهد شد. این هورمون، علاوهبر تاثیر بر قند خون، بر سطح فشار خون هم تاثیر میگذارد؛ به این معنا که کاهش آن باعث افت فشار خون و افزایش آن منجر به بالارفتن فشار خون میگردد.
تأثیر کورتیزول بر وزن و چربی بدن
این هورمون نقش مهمی در متابولیسم چربیها و تنظیم وزن بدن دارد. افزایش سطح این هورمون برای مدت طولانی منجر به افزایش اشتها و تمایل به مصرف غذاهای پرکالری و ناسالم میگردد. علاوهبر این، تحقیقات نشان داده که کورتیزول بالا با تجمع چربی در ناحیه شکمی (چربی احشایی) ارتباط مستقیم دارد.
علائم بالا بودن سطح کورتیزول
زمانی که سطح این هورمون برای مدت طولانی از حد طبیعی بالاتر بماند، میتواند مجموعهای از اختلالات جسمی را به دنبال داشته باشد. در ادامه، مهمترین علائم بالا بودن این هورمون را معرفی کردهایم:
- افزایش وزن به خصوص در ناحیه شکم و صورت
- افزایش فشار خون
- اضطراب، بیخوابی و تحریکپذیری
- نازک شدن پوست و کبودی سریع
- تضعیف سیستم ایمنی و تاخیر در بهبود زخمها
- قاعدگی نامنظم در زنان
- کاهش میل جنسی
هر یک از این علائم میتواند دلایل دیگری هم داشته باشد. برای تشخیص قطعی، مراجعه به پزشک و انجام آزمایشات لازم ضروری است.