سردرد یکی از شایعترین مشکلات سلامتی در سراسر جهان است و میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار میدهد. در میان انواع مختلف سردرد، میگرن جایگاه ویژهای دارد؛ زیرا نهتنها یک سردرد ساده نیست، بلکه بعنوان یک اختلال عصبی مزمن، میتواند کیفیت زندگی فرد را بهشدت کاهش دهد.
بر اساس آمارهای سازمان بهداشت جهانی، میگرن در شمار بیماریهای ناتوانکننده جهان قرار داشته و افراد زیادی در سراسر جهان از آن رنج میبرند. این بیماری در زنان بهمراتب بیشتر از مردان دیده میشود و بیشترین شیوع آن در دهه سوم و چهارم زندگی است. شناخت دقیق این بیماری و آگاهی از راههای درمان و مدیریت آن، گامی اساسی در راستای بهبود کیفیت زندگی بیماران است.
میگرن چیست؟
میگرن یک نوع سردرد عروقی اولیه است که معمولاً بهصورت دورهای و با حملات موقتی بروز میکند. این بیماری با درد شدید و ضرباندار، اغلب در یک طرف سر، همراه است و میتواند ساعتها یا حتی روزها ادامه داشته باشد.
علل و عوامل مؤثر در بروز میگرن
علت دقیق آن هنوز بهطور کامل شناسایی نشده است، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند. مهمترین عوامل تحریککننده عبارتند از:
عوامل ژنتیکی
سابقه خانوادگی یکی از مهمترین عوامل خطر است. مطالعات نشان دادهاند که احتمال ابتلا در افرادی که والدین یا خویشاوندان درجهیک آنها مبتلا هستند، بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد.
تغییرات هورمونی
نوسانات سطح استروژن، بهویژه در زنان، نقش مهمی در تحریک حملات میگرنی دارد. بسیاری از زنان قبل یا حین قاعدگی دچار حملات شدید میگرنی میشوند که به «میگرن قاعدگی» معروف است.
استرس و اضطراب
شایعترین محرک میگرن فشار روانی و عاطفی است. مطالعات نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از بیماران میگرنی، استرس را بهعنوان مهمترین محرک حملات خود معرفی میکنند.
اختلالات خواب
کمخوابی، خواب بیشازحد و هرگونه تغییر ناگهانی در الگوی خواب میتواند حمله میگرنی را تحریک کند.
عوامل غذایی
برخی غذاها و نوشیدنیها، از جمله پنیرهای کهنه، شکلات، کافئین زیاد و غذاهای فرآوریشده، در شمار محرکهای شناختهشده میگرن قرار دارند.
عوامل محیطی
نور شدید، صدای بلند، بوی تند، تغییر فشار جوی و گرمای زیاد نیز از عوامل مؤثر در بروز حملات محسوب میشوند.
فعالیت بدنی
فعالیت بدنی شدید و ناگهانی نیز میتواند حمله میگرنی را تحریک کند.
راههای درمان
درمان میگرن به دو دسته کلی تقسیم میشود: درمان دارویی و درمان غیردارویی. انتخاب روش درمان به شدت و دفعات حملات، سابقه پزشکی بیمار و پاسخ بدن او به داروها بستگی دارد.
درمان دارویی
مصرف داروهای مسکن و ضدالتهاب غیراستروئیدی، صرفاً تحت نظر پزشک متخصص توصیه میشود.
درمان غیردارویی و مکمل
شناخت و اجتناب از محرکها
یکی از مؤثرترین راههای مدیریت میگرن، شناسایی و اجتناب از عوامل محرک است. بیماران میتوانند با ثبت دقیق حملات و عوامل مرتبط در یک دفترچه، الگوهای شخصی خود را شناسایی کنند.
مدیریت استرس
تکنیکهایی مانند مدیتیشن، یوگا و تنفس عمیق میتوانند در کاهش دفعات و شدت حملات مؤثر باشند. مطالعات نشان دادهاند که تمرینات ذهنآگاهی (Mindfulness) تأثیر قابلتوجهی در کاهش فراوانی میگرن دارند.
تنظیم الگوی خواب
خواب منظم و کافی نقش مهمی در پیشگیری از حملات میگرنی دارد. از تغییرات ناگهانی در ساعت خواب و بیداری باید اجتناب شود.
تغذیه مناسب
پرهیز از غذاهای محرک، مصرف منظم وعدههای غذایی و نوشیدن آب کافی در طول روز توصیه میشود. مصرف منیزیم و ویتامینهای گروه B نیز در برخی مطالعات مفید گزارش شده است.
فیزیوتراپی و ورزش
تمرینات هوازی منظم مانند پیادهروی، شنا و دوچرخهسواری میتواند با بهبود گردش خون و کاهش استرس، به پیشگیری از میگرن کمک کند. تمرینات کششی و تقویتی گردن و شانه نیز برای بیمارانی که تنش عضلانی دارند مفید است.
تحریک مغناطیسی فراجمجمهای (TMS)
روشی غیرتهاجمی است که با استفاده از پالسهای مغناطیسی، فعالیت عصبی مغز را تعدیل میکند و برای درمان میگرن با اورا (Aura میگرنی که با علائم هشداردهنده مانند اختلالات بینایی همراه است) مورد تأیید قرار گرفته است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هر فردی که دچار سردردهای مکرر یا شدید میشود، باید جهت معاینه، تشخیص و درمان به پزشک متخصص مراجعه کند.
پیشگیری از میگرن
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. راهکارهای زیر میتواند در کاهش احتمال بروز حملات مؤثر باشد:
رعایت الگوی خواب منظم: خواب و بیداری در ساعت ثابت
ورزش منظم و متوسط: فعالیت بدنی مداوم در اکثر روزهای هفته
مدیریت استرس: استفاده از تکنیکهای آرامسازی و ذهنآگاهی
پرهیز از محرکهای شناختهشده: شناسایی و اجتناب از عوامل شخصی محرک
مصرف منظم وعدههای غذایی: جلوگیری از گرسنگی طولانیمدت
نوشیدن آب کافی: در طول روز
کاهش مصرف کافئین و الکل: بهویژه در ساعات عصر و شب
استفاده از عینک آفتابی: در محیطهای پرنور