پارگی و یا آسیب تاندون شانه یا به اصطلاح روتاتور کاف، یکی از شایعترین دلایل درد و ناراحتی بزرگسالان در ناحیه دست و شانه است. تقریبا 40% از افراد در سنین بزرگسالی دچار این مشکل میشوند. در ادامه این مطلب به معرفی دلایل، انواع آسیب روتاتور کاف و درمان آن میپردازیم. اما لازم است ابتدا به کمی بیشتر در مورد آناتومی شانه بدانیم.
آناتومی شانه
در ناحیه شانه دستهای از چهارعضله و تاندونهای مربوطه به نام روتاتور کاف یا کلاهک چرخاننده وجود دارند.
این عضلات از یک طرف به استخوان کتف متصل شده و از طرف دیگر توسط تاندون مشترکشان به کمی پایینتر از سر استخوان بازو و در واقع به بالای این استخوان متصل میشوند. این عضلات مانند یک چادر یا یک سرپوش دورتا دور سر استخوان بازو را احاطه کرده و عمقیترین عضلات شانه هستند که نقش اساسی را در حرکت شانه و بازوها ایفا میکنند.
آسیب روتاتور کاف
گاهی اوقات، تاندون تنها کمی آسیب میبیند و یا فرد دچار التهاب تاندون شانه میشود. گاهی اوقات نیز تاندون دچار پارگی کامل شده که به این معنی که تاندون از استخوان جدا شده است. وقتی یک یا چند تاندون پاره میشوند، تاندون دیگر به طور کامل به راس استخوان عضله متصل نمیشود. در بسیاری از موارد، پارگی تاندون شانه با فرسایش شروع میشود. با پیشرفت آسیبدیدگی، تاندون به صورت کامل پاره می شود، که در اکثر موارد در هنگام بلند کردن یک جسم سنگین این اتفاق میافتد. این آسیب در صورت بروز پارگی بسیار جدی بوده و باید سریعا درمان شود.
چه فعالیتهایی میتوانند باعث آسیب به تاندون شانه شوند؟
گذشت زمان: وقتی سالیان متمادی از شانهتان استفاده میکنید، کم کم عضلات چرخاننده بازو آسیب میبینند. با بالا رفتن سن، فعالیتهای روزانه میتوانند باعث تغییراتی چون نازک شدن و فرسایش تاندونها و کاهش خون رسانی در عضلات چرخاننده بازو شود.
استفاده مفرط: فعالیتهایی که در آن زیاد از بازوهایتان در حالی که بالای سرتان قرار دارند استفاده میکنید. مانند ورزش تنیس، شنا یا نقاشی ساختمان میتوانند باعث ایجاد مشکلاتی برای روتاتور کاف شوند. حتی حرکتهای معمولی که در طولانی مدت انجام میشوند نیز میتواند باعث فشار و آسیب به تاندون شانه شوند.
برای پاره شدن تاندون شانه به نیروی زیادی نیاز است. این اتفاق میتواند هنگام فعالیتهای ورزشی، تصادف یا زمین خوردنهای سفت و سخت بیفتد. ولی حتی یک حرکت ساده مثل بلند کردن چمدان نیز میتواند باعث پارگی تاندون افراد مسن یا کسی که شانهاش قبلا آسیب دیده است شود.
علائم پارگی روتاتور کاف
- درد شانه: شدت درد با بالا بردن دست بیشتر میشود و بعد از مدتی بیمار به علت درد نمیتواند دست را به بالای سرش ببرد. در این حال انجام بسیاری از فعالیتهای روزمره مانند شانه زدن سر مشکل میشود.
- درد در هنگامی که دست خود را از بالای سر به پایین میآورید.
- ضعیف و لاغر شدن عضلات اطراف شانه.
- صدا دادن شانه هنگام حرکت دست.
این علائم ممکن است بهطور ناگهانی و بهدنبال وارد شدن یک ضربه به شانه مانند افتادن روی شانه بهوجود آید و یا ممکن است بهطور مزمن و در طی یک زمان طولانیتر ایجاد شده و شدت بگیرد.
تشخیص پارگی تاندون شانه
برای تشخیص این بیماری پزشکان درخصوص هرگونه آسیب از ناحیه شانه یا دردهای قدیمی در شانه سوال میپرسند. آنها همچنین آزمایش فیزیکی انجام میدهند تا ببینند شانه چقدر خوب کار میکند و بتوانند فعالیتها یا نواحی دردناک را پیدا کنند. حرکت دادن بازو به شکل های خاص می تواند به پزشک در فهمیدن مشکل کمک کند. شاید نیاز باشد برای بررسی استخوان های شانه عکس اشعه ایکس بگیرید. اگر تشخیص هنوز مبهم باشد، ممکن است پزشک تستهای تصویربرداری مانند MRI یا فراصوت را برای شما تجویز کند.
درمان پارگی روتاتور کاف
نوع درمان انتخاب شده برای شما به عوامل بسیاری مانند شدت ناراحتی، اینکه تا چه حد فعالیت بدنی شدید دارید، وجود دیگر بیماریها و… وابسته است. به طور کلی درمان این آسیب به دو روش غیر جراحی و جراحی انجام میشود.
درمان غیر جراحی
در نصف موارد پارگی روتاتور کاف، درمانهای غیر جراحی میتواند علائم بیماری را بهبود دهد. درمانهای غیر جراحی گرچه در بعضی موارد میتوانند درد و دامنه حرکتی شانه را بهبود دهند، اما تاثیری روی ضعف عضلانی ناشی از بیماری ندارد. وسعت پارگی ممکن است به مرور زمان بیشتر شود و لازم است بیمار سطح فعالیتهای بدنی خود را کاهش دهد. پزشک ممکن است با توجه به شرایط شما، هرکدام از روشهای زیر را پیشنهاد دهد:
- استراحت دادن به شانه. به صورتی که از بازو استفاده کنید ولی این کار را با دقت و احتیاط انجام دهید. با بریس و اسلینگ شانه را ثابت نگه ندارید. انجام این کار میتواند باعث خشکی یا حتی یخزدگی شانه شود.
- استفاده از یخ یا گرما بر روی شانه.
- استفاده از داروهایی برای کاهش درد و کاهش تورم و التهاب مانند ایبوپروفنها. البته این کار میتواند درد شما را کاهش دهد ولی تورم یا التهاب را کم نمیکند.
- از انجام فعالیتها و قرار گرفتن در وضعیتهایی که در آن احساس ناراحتی میکنید مانند بلند کردن یا بالا آوردن دستتان خودداری کنید. فعالیتی که باعث آسیب دیدن شانهتان شده را به طور کلی متوقف کنید.
- ممکن است پزشک فیزیوتراپی را نیز پیشنهاد دهد. فیزیوتراپی میتواند درد را کاهش داده و به تقویت و انعطاف پذیری عضلات شانه کمک کند. در فیزیوتراپی تمریناتی را میآموزید که باعث کشش و تقویت شانه شما میشود. پس از اینکه این تمرینات را یاد گرفتید میتوانید در خانه آنها را انجام دهید.
- اگر درمانهای ذکر شده کمکی نکنند، ممکن است پزشکتان داروهای استروئیدی در شانه شما تزریق کند. احتمالا این تزریقات آسیب وارد شده به تاندون شانه شما را معالجه نمیکند؛ ولی میتواند به کاهش درد و تورم کمک کرده و به این ترتیب باعث شود که بتوانید ورزش کنید تا شانهتان را قویتر شود.
درمان جراحی
در مواردی که علائم بیماری به مدت طولانی(حدود ۱۲-۶ ماه) وجود داشته باشد و در موارد پارگیهای وسیع (بیش از سه سانتیمتر) ممکن است درمان غیر جراحی نتایج مطلوبی نداشته باشد. در این موارد پزشک معمولا تصمیم به درمان جراحی میگیرد. درمان جراحی معمولا در %۸۰ موارد نتیجه مطلوب دارد.
معمولا در موارد زیر پزشک جراح تصمیم به درمان جراحی برای بیمار خود میگیرد :
- درمانهای غیر جراحی نتوانند درد و ناراحتی بیمار را از بین ببرند.
- اگر پارگی تازه بوجود آمده و درد بسیار شدید باشد.
- اگر پارگی در شانه برای فردی است که خیلی فعال است.
- اگر فرد اصرار به انجام ورزش و یا کاری دارد که در آن دست باید به بالای سر برود و قدرت زیادی هم داشته باشد.
- اگر پارگی همراه با ضعف شدید عضلانی باشد.
- اگر وسعت پارگی زیاد باشد.
اینکه چه نوع درمان جراحی برای بیمار انجام شود بسته به سن بیمار، اندازه، شکل و محل پارگی دارد.
در بیماران مسن که اکثریت موارد این بیماری را تشکیل میدهند درمان معمولا غیر جراحی است. در این بیماران تاندون پاره شده بسیار ضعیف است و در بسیاری از موارد قابل ترمیم نیست. در این بیماران تاندون بعد از چند ماه خود به خود بهبود یافته و بیمار توانایی سابق خود را به دست میآورد.
بهتر است تمامی بیماران علیالخصوص جوانان که به صورت مداوم در حال تحرک هستند، به محض مشاهده علائم این آسیب، به پزشک متخصص تب فیزیکی مراجعه کرده و جهت جلوگیری از آسیب بیشتر و شدیدتر هرچه زودتر اقدام کنند.
دکتر حسن براتی
برای درد شانه، شما میتوانید به پزشک عمومی، متخصص فیزیوتراپی ورزشی، متخصص ارتوپدی، یا متخصص روماتولوژی مراجعه کنید. در مراجعه اولیه خود، پزشک عمومی ممکن است شما را به یک پزشک متخصص مرتبط ارجاع دهد.