قوز کمر یا کیفوز ستون فقرات، نوعی انحراف در ستون مهرههاست که باعث میشود این بخش از بدن به طرف بیرون خمیده شده و در نتیجه یک خمیدگی غیر طبیعی در کمر پدیدار میشود. این اختلال گاهی قوز کمر (roundback) و در موارد بسیار شدید گوژ پشتی (hunchback) نامیده میشود.
این بیماری در هر سنی ممکن است پدیدار شود، ولی احتمال ابتلای افراد در سن بلوغ به آن بیشتر است. در بسیاری از موارد کیفوز مشکلات زیادی را ایجاد نکرده و نیاز به درمان ندارد. با این همه گاهی نیاز به استفاده از بریس کمر و یا انجام ورزشهایی خاص برای بهبود ساختار قامتی و تقویت ستون مهرهها وجود دارد.
در موارد شدید بیماری با درد زیاد همراه بوده و موجب تغییر شکل شدید ستون مهره ها و مشکلات تنفسی خواهد شد. این دسته از بیماران ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند، جراحی به کاهش شدت خمیدگی و بهبود علائم بیماری کمک خواهد کرد.
علائم قوز کمر
علائم قوز کمر میتواند طیف وسیعی از علائم خفیف و بدون نیاز به درمان، تا علائم شدید که نیاز به جراحی دارد را در بر گیرد. بسته به علت اصلی بیماری، علائم یک یا چند مورد از موارد زیر را شامل میشود:
- ظاهر رو به جلوی قوزدار، که معمولا از نمای کنار کاملا مشهود است.
- درد خفیف تا شدید کمر.
- کوتاه شدن قد.
- مشکل در ایستادن صاف، که در طول روز بدتر میشود.
- احساس درد به هنگام حرکت دادن کمر.
- خستگی مفرط.
- حساسیت نسبت به لمس و گرفتگی ستون فقرات.
- احساس درد در سینه و مشکلات تنفسی (در موارد حاد).
- تفاوت در ارتفاع شانهها.
- سفت شدن عضلات همسترینگ (در پشت رانها).
چه موقع باید برای درمان کیفوز به پزشک مراجعه کرد؟
اگر شما دچار قوز خفیف کمر شدهاید معمولاً نیازی به درمان ندارید اما در صورتی که دچار درد هستید، مشکل تنفسی دارید یا احساس خستگی میکنید باید به پزشک مراجعه نمایید. از آنجایی که بخش زیادی از فعالیت روزمره شما به سلامت ستون فقرات بستگی دارد باید هرچه سریعتر به فکر درمان مشکلات مرتبط با این اندام باشید. این امر باعث میشود که ریسک بروز اختلالات جدی از قبیل آرتروز و درد کمر در آینده به حداقل برسد.
قوز کمر چگونه درمان میشود؟
در صورتی که شما درگیر قوز کمر شده باشید معمولاً متخصص عمومی شما را به متخصص طب فیزیکی و توانبخشی ارجاع میدهد. متخصص توانبخشی به ارزیابی ستون فقرات شما میپردازد و درخواست عکسبرداری را خواهد داد تا بتواند تصویر بهتری از ستون فقرات را به دست بیاورد. فرایند درمان با توجه به نوع کیفوز متفاوت خواهد بود. تعدادی از درمانها و مراقبتهایی که برای جلوگیری از پیشرفت این بیماری باید صورت گیرند به شرح زیر هستند:
معاینات دوره ای
معمولاً پزشک از شما میخواهد در فواصل زمانی مشخص تحت معاینات دورهای قرار بگیرید تا از پیشرفت یا عدم پیشرفت کیفوز اطمینان حاصل کند. زیرا در برخی موارد شما به درمان نیاز ندارید.
استفاده از بریس کمر
در برخی موارد پزشک استفاده از بریس کمر را توصیه میکند تا از پیشرفت قوز کمر پیشگیری گردد. بریس کمر نمیتواند باعث بهبود قوز کمر شود اما از بدتر شدن آن پیشگیری خواهد کرد.
فیزیوتراپی جهت تقویت عضلات کمر
فیزیوتراپی میتواند به تقویت عضلات مرکزی و عضلات کمر که وظیفه محافظت از ستون فقرات را برعهده دارند کمک کند.
انجام عمل جراحی
معمولاً برای درمان قوز کمر نیازی به انجام جراحی نیست اما در برخی موارد بسیار شدید، پزشک جراحی را توصیه میکند تا مشکلات بیمار از قبیل اختلالات تنفسی برطرف گردد.
استفاده از تحریک الکتریکی ماهیچه ها در درمان قوز پشتی
از طریق ارسال امواج الکتریکی ضعیف برای تحریک ماهیچهها، التهابات ناشی از قوز کمر کاهش مییابد.
چگونه میتوان از قوز کمر جلوگیری کرد؟
همیشه امکان پیشگیری از بروز قوز کمر وجود ندارد اما میتوان با تغییر سبک زندگی احتمال بروز آن را به حداقل رساند. در ادامه به معرفی تعدادی از راحتترین راههای جلوگیری از ایجاد قوز کمر خواهیم پرداخت.
حالت بدن در هنگام استفاده از کامپیوتر
حالت بدن مهمترین عاملی است که در حفظ انحنای طبیعی ستون فقرات یا از بین رفتن انحنای آن نقش مهمی را ایفا میکند. هنگامی که پشت کامپیوتر مینشینید باید قسمت میانی مانیتور با چشم شما در یک راستا قرار داشته باشد و کف پای شما به صورت صاف روی زمین قرار بگیرد. اطمینان حاصل کنید که کیبورد مماس با مچ دست شما است تا بازوی شما با زاویه ۹۰ درجه موازی با بدن تان قرار بگیرد.
وضعیت بدن در حالت ایستاده
گاهی اوقات وضعیت بدن در حالت ایستاده میتواند بر سلامت ستون فقرات تاثیر بگذارد. در حالت ایستاده باید کمر و شانههای شما با یکدیگر مطابقت داشته باشند و عضلات شکم خود را نیز درگیر نمایید. در صورتی که به واسطه شغلی که دارید مجبور هستید به سمت جلو متمایل شوید باید از وسایل کمکی ارگونومیک به منظور بهبود حالات بدن خود استفاده نمایید. استفاده از میز و صندلی مناسب که ارتفاع خوبی دارند به بهبود عملکرد بدن کمک میکند.
استفاده نامناسب از تبلت یا گوشی موبایل
اکثر افراد در هنگام تلویزیون نگاه کردن، پرسه زدن در اینترنت یا بازی با گوشی موبایل و تبلت خود به سمت جلو خم میشوند. این امر باعث درد گردن و سفتی آن و آسیب دیدگی دائمی خواهد شد. دفعه بعدی که قصد استفاده از این وسایل را دارید باید سعی کنید تا حد امکان بدن خود را در حالت مناسبی حفظ نمایید.
مصرف کلسیم، ویتامین دی و منیزیم
رژیم غذایی مدرن با تاثیرات مخرب بر سلامت استخوان همراه است زیرا اکثر مواد غذایی مصرفی فاقد ترکیبات مغذی ضروری و مورد نیاز بدن هستند که از جذب ویتامینهای حیاتی جلوگیری میکنند. امروزه پزشکان بر مصرف مقادیر زیاد شیر برای سلامت استخوان تاکید دارند و از همه افراد میخواهند در طول روز از مقادیر مناسبی کلسیم استفاده کنند.
ورزش کردن جهت افزایش قدرت استخوانهای بدن
ورزش کردن یکی از روشهای بسیار عالی برای افزایش قدرت استخوانهای بدن است که در بلند مدت سلامت استخوانها را تضمین میکند. با این حال تمرینات ورزشی سنگین مانند ورزش با وزنههای سنگین به معنای سلامت بیشتر استخوانها نیست. تمریناتی از قبیل یوگا و پیلاتس و حرکاتی که با استفاده از وزن بدن انجام میشوند جزء تمرینات عالی محسوب میگردند. استفاده از وزن بدن به منظور تقویت مفاصل یک روش بسیار عالی برای رشد مجدد استخوانها میباشد. انجام دادن حرکات ایروبیک در آب برای افرادی که دچار بیماریهای استخوانی مانند پوکی استخوان هستند بسیار مفید است.