زانو به عنوان یکی از پیچیدهترین و بزرگترین مفصل بدن انسانهاست که احتمال آسیبدیدگی در آن بسیار بالاست. یکی از موارد عجیبی که ممکن است در ارتباط با زانو با آن مواجه شویم صدا دادن و تقتق کردن زانو است.
صدا دادن زانو دلایل زیادی دارد که در حین نشستن، بلند شدن، ورزش کردن و سایر تحرکات بدنی ممکن است رخ دهد. برای اینکه بتوانید دلایل صدا دادن زانو و راههای درمان آن را بهتر درک کنیم باید به موضوع تغییر ساختار زانو در گذشت زمان توجه کنیم. یعنی با افزایش سن غضروف زانو ظاهر عادی خودش را از دست میدهد و شکل آن عوض میشود.
در واقع غضروف زانو شکل نامتقارن به خود میگیرد. به همین دلیل است که هنگام راه رفتن، از مفصل زانو صدای خاصی مانند کلیک شنیده میشود. در ادامه برخی از دلایل صدا دادن زانو و راههای درمان آن را بیان میکنیم.
دلایل صدا دادن زانو
- افزایش سن
با افزایش سن ساختارهای مختلف بدن دچار اختلالاتی در عملکرد میشوند که این مسئله برای زانو نیز طبیعی است.
- ارث
بیماریهای ارثی نیز میتواند باعث ایجاد مشکلاتی در زانو و صدا دادن آن شود.
- حبابهای گاز
با گذشت زمان، گاز میتواند در مناطق اطراف مفصل ایجاد شود که باعث تشکیل حبابهای کوچک در مایع سینوویال میشود. هنگام خم شدن زانو برخی از این حبابها میترکند. این امر کاملاً طبیعی است و هرچند وقت یکبار برای همه رخ میدهد و با درد همراه نیست.
- رباطها
گاهی اوقات، هنگامی که شما یک مفصل را حرکت میدهید (برای مثال مفصل زانو)، یک رباط یا تاندون به آرامی کشیده میشود و برآمدگی کوچکی در آن ایجاد میگردد. در ادامه با بازگشتن رباط یا تاندون به محل اولیه یک صدای تق از آن شنیده خواهد شد.
- ناپایداری پاتلوفمورال
هر فرد دارای بدنی منحصر به فرد است و بافتها و اجزای مختلفی که زانو را تشکیل میدهند، بین افراد متفاوت هستند. این تفاوتها ممکن است به دلیل عواملی مانند تولد، افزایش سن، آسیب یا حوادث زندگی رخ دهند. به عنوان مثال، ممکن است زانوهای یک فرد بیشتر از زانوی فرد دیگر خم شود یا کاسه زانوی یک فرد به طور آزادانهتر حرکت کند. این تفاوتها ممکن است باعث شود زانوی برخی افراد نسبت به دیگران بیشتر صدا دهد.
- آسیب
صدا دادن زانو همچنین ممکن است ناشی از یک آسیب باشد. افتادن روی زانو میتواند باعث آسیب به کاسهی زانو یا سایر قسمتهای مفصل زانو شود. صدا دادن زانو میتواند نشانهای از این نوع آسیب باشد.
- پارگی مینیسک در افرادی که ورزش میکنند یا میدوند نسبتاً رایجتر است. پارگی مینیسک میتواند هنگام حرکت دادن زانو باعث ایجاد صدا و تقتق شود.
- کندرو مالاسی پاتلا همان آسیب غضروف کشکک زانو است. ممکن است یک درد مبهم در پشت کشکک را تجربه کنید که معمولاً ناشی از استفاده بیش از حد یا آسیب است.
- سندرم درد پاتلوفمورال، یا زانوی دونده زمانی شروع میشود که فشار زیادی روی پاتلا قرار گیرد. این اتفاق قبل از آسیب در سطح مفصلی پاتلا رخ میدهد و میتواند به کندرومالاسی کشکک منجر شود که میتواند منجر به خراش و ساییدگی دردناک و حتی صدای تقتق شود که در هنگام حرکت دادن زانو شاهد آن خواهید بود.
- آرتروز
آرتروز ممکن است در هر سنی رخ دهد، اما بیشتر افراد بالای ۵۰ سال مبتلا به آرتروز میشوند. این عارضه که با عنوان آرتروز فرسایشی نیز شناخته میشود اصولاً مفاصلی را تحت تأثیر قرار میدهد که بیشتر استفاده میشوند و وزن بدن را تحمل میکنند، مانند مفصل زانو. هنگامی که فرد مبتلا به آرتروز میشود، استرس مکانیکی و تغییرات بیوشیمیایی با هم ترکیب میشوند تا با گذشت زمان، غضروف (که وظیفه محافظت از مفصل را به عهده دارد) را از بین ببرند.
- جراحی
زانو ممکن است پس از جراحی پر سر و صدا شود که احتمالاً ناشی از تغییرات جزئی در خود عمل و یا در مواردی که هدف از جراحی تعویض مفصل است، ناشی از مفصل جدید باشد. گاهی اوقات ممکن است قبل از عمل نیز زانو صدا داشته باشد؛ اما چون بعد از عمل افراد حساستر میشوند تازه متوجه سر و صدای زانو میشوند. اگرچه ممکن است این موضوع کمی نگرانکننده به نظر برسد، اما صدا دادن زانو بعد از جراحی تعویض مفصل زانو، تا ۳ سال هیچ اثر منفی بر نتایج و کیفیت زندگی فرد نخواهد داشت.
علائم همراه صدا دادن زانو
شایعترین علائم تقتق زانو عبارتاند از:
- دردی که با راه رفتن بدتر میشود.
- تورم گاه به گاه
- سفتی مفصل
- صداهای نرم با حرکت غیر فعال زانو، همراه با احساس ترق و تروق هنگام لمس زانو
- خم و راست کردن زانو باعث ایجاد احساس ساییدگی ناراحت کننده میشود.
شیوههای درمان صدا دادن زانو چگونه است؟
اگر همراه با صدا دادن زانو، درد هم دارید میتوانید از روشهای زیر برای کنترل آن استفاده کنید:
- به زانوهایتان استراحت دهید و فشار اضافی به آن وارد نکنید. میتوانید از عصا استفاده کنید. بهتر است برای اجابت مزاج به سراغ توالتهای فرنگی بروید.
- کمپرس سرد استفاده کنید. سرما باعث کاهش درد و تورم میشود.
- از داروهای ضد درد (مسکن) بدون نسخه مانند ایبوپروفن استفاده کنید.
- فیزیوتراپی
- داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی
- در صورت آسیب جدی زانو جراحی و تعویض مفصل انجام میشود.